ZİHİN KURAMI NEDİR?

ZİHİN KURAMI NEDİR?

 

Zihin kuramı diğer kişilerin zihinsel süreçlerinden(düşünceler, inançlar, istekler ve niyetler vb.) bir anlam çıkarabilme, bu çıkarımı kullanarak onların ne söylemek istediklerini ve ne söyleyeceklerini tahmin ederek buna bağlı nasıl davranabileceklerini de yordama becerisidir. Çocuklar küçük yaşta konuşmaya başladığında zihinsel süreçleri eylem olarak ifade ederler( P.Howling, S. Baron –C.J.Hadvin; 2016)

Yapılan araçtırmalara göre; zihinsel durumlara ait tahminde bulunma ve diğer kişilerin davranışlarının nedenlerini anlayabilmemizi sağlayan zihin kuramı becerileri, çocuklarda sosyal gelişimin ve bilişsel gelişimin kilit noktası olduğunu göstermektedir (Astington, 2003; Langdon, 2003).

Zihin kuramı, algı, istek, inanış gibi zihinsel durumlara bağlı olarak, başkalarının duygu ve düşüncelerini anlayabilmeyi ve buna göre davranışları düzenleyebilmeyi ifade ediyor. Otizmli bireyler ise duygu ve düşünceler arasındaki bağı kurmakta zorluk çekebiliyorlar. Zihin kuramının önemi işte tam da bu noktada artıyor.

ZİHİN KURAMININ GELİŞİMİ

Normal gelişim gösteren çocuklarda 18 ay-30 ay itibariyle; duygu, istek, düşünce, rüya, inanç gibi zihinsel durumlar belirmeye başlar (P.Howling, S. Baron-C.J.Hadwin; 2016).

Araştırmalara göre; zihin kuramı yeteneğinde en önemli gelişme 3 ve 4 yaşlar arasında oluşmaktadır ve 5 yaş itibari ile bu becerinin neredeyse tamamen kazanılmaktadır (Ruffman, Perner, Naito, Parkin ve Clements, 1998).

Yapılan birçok araştırma sonucunu; zihin kuramı yeteneklerinin kazanılmasının daha iyi düzeyde olan çocukların, diğer çocuklara oranla daha fazla sosyal alan becerisi gösterdiğini ve daha fazla işbirliği gerektiren oyun becerisi kazandığını aynı zamanda da olumlu sosyal davranışlarının daha fazla olduğunu göstermektedir (Moore, Barresi ve Thompson, 1998).

Zihin kuramı yaşın ilerlemesiyle gelişmekle beraber çevreyle de ilişkilidir. Sosyal yönden daha bol uyaranlı çevrede büyüyen çocukların zihin kuramı, diğer çocuklara oranla daha fazla geliştiği bilinmektedir (Hughes ve Leekam, 2004).

 

ZİHİN KURAMI VE OTİZM

 

Otizm aslında bir sosyal etkileşim yetersizliğidir. Sosyal etkileşim de tam bu bahsedilen bileşenlere dayanıyor. Karşımızdakinin yüzüne bakmak, onunla ilgilerimizi paylaşmak, jestleri-mimikleri anlamak, ses tonuna dikkat edebilmek, orada söylenen sözün ya da yapılan

davranışın arkasındaki niyeti anlamak… Bunlar, otizmli çocuklarda normal gelişim gösteren çocuklardakinden farklı oluyor. Otizmlilerde zihin kuramı becerilerinin gelişmesi çok gecikmeli olabiliyor. Zihin kuramı öğretimini normal gelişim gösteren çocuklar doğal yollarla öğrenirken, otizmli çocukların örneklerle ve farklı yöntemler kullanarak öğrenmesi gerekiyor.

Zihin kuramındaki eksiklikler ilk kez Baron-Cohen tarafından otizm ve diğer yaygın gelişimsel bozukluklarda tanımlanmıştır. (Baron-Cohen, Leslie & Frith, 1985). Otizm tanısı alan çocukların; diğer kişilerin duygularını anlayamadığı, empati yapamadığı, başkalarının beklentilerini fark edemediği, düşüncelerini ve niyetlerini tahmin edemediği ve hatta sır saklama konusunu tam olarak yerine getirememeleri zihin kuramındaki yetersizliklerle yakından ilişkilidir (Frith, 2004; Perner, 1999).

İşte tamda bu süreçte zihin kuramı testlerine göre çalışmalar planlanarak gerekli materyaller ve görsellerle bu becerileri kazandırma yoluna gidiliyor.